Edukacja obywatelska

SAM_0455Edukacja obywatelska stanowi od chwili powstania uniwersytetów ludowych ich najważniejsze zadanie. Kompetencje społeczne uzyskiwane w uniwersytecie ludowym są tradycyjnie już istotnym uzupełnieniem kompetencji zawodowych, których zdobycie umożliwia oficjalny system oświaty. Przydatność tego typu instytucji wzrasta szczególnie w okresie transformacji ustrojowych, kiedy to przed społeczeństwami stają nowe wyzwania - związane z demokratyzacją życia publicznego, reformą samorządową itp., czyli potrzebami wynikającymi z budowy społeczeństwa obywatelskiego.

Wiele inicjatyw - z którymi rokrocznie nasz uniwersytet ludowy występuje - świadczy, że staramy się jak najlepiej wypełnić tą tradycyjną powinność względem lokalnej i regionalnej społeczności. Od wielu lat łączą nas wspólne projekty edukacyjne z różnymi organizacjami samorządowymi Pomorza. Utrzymujemy ścisłe związki z powiatami (szczególnie kartuskim), wieloma gminami: burmistrzami oraz wójtami miast i wsi regionu - raz po raz organizując seminaria, prelekcje czy dłuższe szkolenia z zakresu szeroko rozumianej edukacji obywatelskiej. W tym zakresie realizujemy też niektóre projekty wspólnie z dyrekcjami kaszubskich szkół i parafii. W ostatnich latach KUL zajął się sprawą doskonalenia kadr dziennikarskich dla prasy lokalnej.

Doświadczenia, które placówka posiadła w stymulowaniu rozwoju "czwartej władzy" na Pomorzu, są też wykorzystywane w kształceniu niezależnych dziennikarzy prasy lokalnej na Białorusi, prowadzonego wspólnie z partnerami szwedzkimi - z poparciem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów RP. W ramach propagowania edukacji obywatelskiej współpracownicy KUL-u podejmują liczne zadania dotyczące integracji całego polskiego ruchu uniwersytetów ludowych, organizują kampanie na rzecz ustanowienia w Polsce nowoczesnego prawa w zakresie oświaty dorosłych. We wszystkich tych działaniach naczelnym hasłem motywującym do pracy staje się chęć budowania rozwiniętego społeczeństwa obywatelskiego w III Rzeczypospolitej.

DSC_00300Drugą z najważniejszych funkcji Kaszubskiego Uniwersytetu Ludowego jest edukacja regionalna - rozumiana jako wspieranie rozwoju kultury regionalnej oraz upowszechnianie różnych form twórczości artystycznej oraz ochrony dziedzictwa kaszubskiej kultury ludowej (w tym obszarze aktywności KUL czerpie inspiracje m. in. z Rekomendacji Paryskiej UNESCO z 1989 r.). W swej pracy KUL zabiega o wskazanie potrzeby życia w zgodzie z regionem, jego tradycją, kulturą i historią. Oznacza to chęć zaszczepiania u słuchaczy chęci poznawania regionalnych wartości oraz konieczności ich poszanowania i twórczego pomnażania. Podejmowane są liczne inicjatywy w tym zakresie: plenery artystyczne i kursy dla twórców nieprofesjonalnych, koncerty, spektakle, itp. UL organizuje warsztaty dla twórców ludowych, nauczycieli i dzieci, których celem jest podtrzymanie ginących dziedzin rękodzieła i sztuki ludowej. Dzięki nim rozwijają się: hafciarstwo, rzeźba w drewnie, garncarstwo, tkactwo, plecionkarstwo oraz wyrób instrumentów muzycznych. W efekcie działań placówki udało się m.in. reaktywować tradycje kaszubskie malarstwo na szkle. Należy też wspomnieć o cyklu warsztatów z zakresu dorocznej obrzędowości oraz wigilie twórców ludowych, które od kilkunastu lat odbywają się w Wieżycy. KUL często pośredniczy w wymianie grup artystycznych pomiędzy regionem a zagranicą. W swoich działaniach edukacyjnych na rzecz regionu placówka stara się łączyć tradycję z nowoczesnością. W siedzibie głównej w Wieżycy istnieje zatem od lat unikatowa wystawa współczesnej sztuki ludowej Kaszub. Prace wielu twórców ludowych coraz liczniej eksponowane są również w filii w Starbieninie.

Trzecim filarem aktywności oświatowej KUL-u jest edukacja ekologiczna. Z jednej strony wynika to z tradycji uniwersytetów ludowych, w których zawsze podkreślano konieczność życia w zgodzie z naturą. Z drugiej zaś - placówka zlokalizowana jest w jednym z tych nielicznych regionów Polski, gdzie udało się ocalić znaczne obszary przed degradacją. Podejmowane działania nastawione są głównie na tworzenie uniwersalnego programu wiedzy o środowisku, kształtowanie postaw przyjaznych naturze oraz propagowanie idei proekologicznych. Ambicją UL-u jest wypracowanie strategii ekorozwoju Kaszub, idącej w kierunku zachowania niezwykłych walorów tej ziemi i upowszechniania zasad zrównoważonego rozwoju. W tym celu przygotowane są seminaria i konferencje, ekologiczne obrazy studyjne, Zielone Akademie, kursy rolnictwa ekologicznego itp. Ich zadaniem jest dotarcie z nowoczesną wiedzą ekologiczną do jak największej grupy zainteresowanych - młodzieży, nauczycieli, samorządowców i rolników. KUL jest też idealną bazą wypadową dla potrzeb różnych form tzw. "turystyki miękkiej" - przyjaznej naturze. W Starbieninie powołany został w 1995 r. - we współpracy z Duńczykami, Politechniką Gdańską i pomorskimi ekologami - Ośrodek Edukacji Ekologicznej. Z funduszy rządu duńskiego wyposażono go w unikalne rozwiązania techniczne: "czysty ekologicznie" system grzewczy (piec c.o. na biopaliwa - 260 kW), kolektory słoneczne do podgrzewania wody użytkowej (pow. 30 m kw.), turbinę wiatrową (moc - 250 kW), biologiczną oczyszczalnie ścieków i in. Służą celom demonstracyjnym podczas kursów. W ramach programu "Wieżyca - nowe otwarcie" istnieją również plany zaktywizowania działalności ekologicznej w siedzibie głównej KUL-u w Wieżycy. Dzięki zastosowaniu metod pracy charakterystycznych dla UL-u zajęcia mogą przyjmować otwartą formułę i nietypowe formy. Uświadamianie zagrożeń oraz inspirowanie koncepcji zrównoważonego rozwoju regionu jest jednym z najważniejszych zadań uniwersytetu.

Duże znaczenie w działaniach KUL-u mają również inne formy aktywności. Zarówno placówka w Wieżycy jak i filia w Starbieninie starają się ściśle współpracować z okoliczną ludnością. Realizowane są liczne przedsięwzięcia na rzecz środowiska lokalnego spotkania dla mieszkańców, zimowiska, półkolonie oraz zajęcia dla dzieci i młodzieży, cykliczne imprezy dla stowarzyszeń regionalnych i lokalnych organizacji samorządowych, itp. Podejmowane są też różne zadania o charakterze ogólnopolskim, takie jak próba zapoczątkowania cyklu regularnych spotkań całego ruchu uniwersytetów ludowych, coroczne konferencje tematyczne polskich UL-ów czy aktywna kampania na rzecz ustanowienia w Polsce nowoczesnego prawa regulującego funkcjonowanie placówek tego typu.

Istotną rolę w pracy uniwersytetu ludowego odgrywa współpraca z podobnymi instytucjami w innych krajach. Placówka rozwija swoje powiązania międzynarodowe. Dzięki temu przygotowano wiele projektów oświatowo-kulturalnych o charakterze wykraczającym poza granice Polski. Dzisiaj Kaszubski Uniwersytet Ludowy im. J.Wybickiego ściśle kooperuje z kilkoma organizacjami uniwersytetów ludowych i powszechnych na terenie Niemiec, podtrzymuje i rozwija swoje tradycyjne już kontakty z wieloma podmiotami edukacyjnymi w Danii i Szwecji, a także podejmuje udane próby współpracy z bliźniaczymi instytucjami i organizacjami Finlandii, Norwegii, Węgier i krajów bałtyckich. Organizowane są seminaria, podróże studyjne, wymiana oświatowo-kulturalna wykładowców i artystów itp.

Od jesieni 2001 roku KUL koordynuje działania wielonarodowego projektu "Uniwersytet Ludowy - szkoła dla życia" realizowanego w ramach programu Unii Europejskiej Socrates-Grundtvig. Jego celem jest wypracowanie nowej koncepcji działań oświatowych w społecznościach zmarginalizowanych. Wydaje się, iż ten projekt - ze względu na swoją ogólnoeuropejską rangę - otworzył nowy rozdział w historii placówki.